درخت XML

سند XML یک درخت است

سند XML از دیدگاه ساختاری، یک درخت (Tree) وارونه است که از یک ریشه شروع می‌شود و به شاخه‌ها و برگ‌ها می‌رسد. این ساختار سلسله‌مراتبی (Hierarchical) به XML اجازه می‌دهد داده‌های تودرتو و پیچیده را مدل کند.

مثال: درخت یک سند XML

<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<کتابخانه>
    <کتاب دسته="برنامه‌نویسی">
        <عنوان>آموزش XML</عنوان>
        <نویسنده>سارا محمدی</نویسنده>
        <سال>۲۰۲۴</سال>
        <قیمت>۹۵۰۰۰</قیمت>
    </کتاب>
    <کتاب دسته="رمان">
        <عنوان>سووشون</عنوان>
        <نویسنده>سیمین دانشور</نویسنده>
        <سال>۱۳۴۸</سال>
        <قیمت>۶۰۰۰۰</قیمت>
    </کتاب>
</کتابخانه>

نمودار درختی این سند به این شکل است:

کتابخانه (ریشه)
├── کتاب (فرزند کتابخانه)
│   ├── عنوان
│   ├── نویسنده
│   ├── سال
│   └── قیمت
└── کتاب
    ├── عنوان
    ├── نویسنده
    ├── سال
    └── قیمت

اصطلاحات مهم درخت XML

روابط در مثال بالا

• <کتابخانه> والدِ دو عنصر <کتاب> است
• دو عنصر <کتاب> با هم Sibling (هم‌والد) هستند
• هر <کتاب> والدِ <عنوان>، <نویسنده>، <سال> و <قیمت> است
• عناصر <عنوان> و <نویسنده> و... برگ‌های درخت هستند

قانون مهم: فقط یک عنصر ریشه!

سند زیر نامعتبر است چون دو ریشه دارد:

<?xml version="1.0"?>
<کتاب>...</کتاب>
<کتاب>...</کتاب>   ❌ خطا! ریشه دوم

راه‌حل درست، قرار دادن همه در یک ریشه مشترک است:

<?xml version="1.0"?>
<کتاب‌ها>
    <کتاب>...</کتاب>
    <کتاب>...</کتاب>   ✅ درست
</کتاب‌ها>

پرولوگ XML

خط اول سند، پرولوگ یا اعلان XML نام دارد:

<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>

• این خط اختیاری است اما شدیداً توصیه می‌شود
• باید اولین خط سند باشد — حتی یک فاصله قبل از آن مجاز نیست!
• version نسخه XML را مشخص می‌کند (معمولاً 1.0)
• encoding نوع کدگذاری کاراکترها را تعیین می‌کند (UTF-8 رایج‌ترین است)

همه چیز باید بسته شود

از ریشه تا آخرین برگ، همه تگ‌ها باید بسته شوند. درخت XML نمی‌تواند شاخه‌ای ناتمام داشته باشد — این یکی از سخت‌گیرانه‌ترین قوانین XML است که در درس سینتکس کامل بررسی می‌کنیم.