سینتکس پایتون

ساختار کلی یک برنامه پایتون

سینتکس (Syntax) یعنی قواعد نوشتاری یک زبان. در این مبحث، قوانین نحشی پایتون را یاد می‌گیریم.

یک برنامه ساده پایتون:

# این یک کامنت است
name = "علی"          # تعریف متغیر
if name == "علی":     # شرط
    print("سلام علی!") # اجرا اگر شرط درست باشد

۱. تورفتگی (Indentation) — مهم‌ترین قانون!

در پایتون، تورفتگی بلوک‌های کد را تعریف می‌کند. این جایگزین آکولاد { } در زبان‌های دیگر است.

if 5 > 2:
    print("پنج بزرگ‌تر از دو است!")  # ← این داخل بلوک if است

تورفتگی استاندارد در پایتون ۴ فاصله است:

if True:
    print("سطح ۱")
    if True:
        print("سطح ۲")
        if True:
            print("سطح ۳")

if True:
    print("خط ۱")
      print("خط ۲")  # ❌ خطای تورفتگی!

تورفتگی یکسان

همه خطوط یک بلوک باید تورفتگی یکسان داشته باشند:

if True:
    print("خط ۱")    # ✅ ۴ فاصله
    print("خط ۲")    # ✅ ۴ فاصله
    print("خط ۳")    # ✅ ۴ فاصله

۲. فاصله یا تب؟

می‌توانید از فاصله (Space) یا تب (Tab) استفاده کنید، اما هرگز آن‌ها را مخلوط نکنید!

۳. پایان دستورات

در پایتون نیازی به نقطه ویرگول در پایان خط نیست (برخلاف C، Java، PHP):

# پایتون — بدون نقطه ویرگول
name = "علی"
print(name)

# اما می‌توانید بگذارید (اختیاری، توصیه نمی‌شود)
name = "علی";
print(name);

چند دستور در یک خط

اگر بخواهید چند دستور را در یک خط بنویسید، باید از نقطه ویرگول استفاده کنید:

a = 1; b = 2; c = 3
print(a, b, c)

شکستن خط طولانی

اگر یک خط خیلی طولانی است، می‌توانید با بک‌اسلش \ آن را بشکنید:

total = 1 + 2 + 3 + 4 + 5 + \
        6 + 7 + 8 + 9 + 10
print(total)

یا داخل پرانتز:

names = ("علی", "رضا", "مریم",
         "حسن", "فاطمه")
print(names)

۴. حساسیت به حروف (Case Sensitivity)

پایتون به حروف بزرگ و کوچک حساس است:

Name = "علی"
name = "رضا"
NAME = "مریم"

print(Name)   # علی
print(name)   # رضا
print(NAME)   # مریم

۵. متغیرها و تخصیص

در پایتون نیازی به تعریف نوع متغیر نیست — پایتون خودش تشخیص می‌دهد:

x = 5          # عدد صحیح (int)
y = 3.14       # عدد اعشاری (float)
name = "علی"   # رشته (str)
is_active = True  # بولین (bool)

تخصیص چندگانه

# چند متغیر در یک خط
x, y, z = 1, 2, 3

# یک مقدار به چند متغیر
a = b = c = 10

print(x, y, z)  # 1 2 3
print(a, b, c)  # 10 10 10

۶. بلوک‌های کد

بلوک‌های کد با دو نقطه : شروع می‌شوند و با تورفتگی ادامه می‌یابند:

# بلوک if
if x > 0:
    print("مثبت")

# بلوک for
for i in range(3):
    print(i)

# بلوک تابع
def greet():
    print("سلام!")

۷. رشته‌ها

رشته‌ها را می‌توان با تک یا دو نقل‌قول نوشت:

s1 = 'تک نقل‌قول'
s2 = "دو نقل‌قول"
s3 = """چند خطی
متن"""

۸. کامنت‌ها

کامنت‌ها با # شروع می‌شوند و پایتون آن‌ها را نادیده می‌گیرد:

# این یک کامنت است
x = 5  # این هم کامنت است

۹. کلمات کلیدی پایتون

این کلمات رزرو شده‌اند و نمی‌توانید به‌عنوان نام متغیر استفاده کنید:

False, None, True, and, as, assert, async, await,
break, class, continue, def, del, elif, else, except,
finally, for, from, global, if, import, in, is, lambda,
nonlocal, not, or, pass, raise, return, try, while,
with, yield

۱۰. PEP 8 — راهنمای سبک پایتون

PEP 8 سند رسمی راهنمای نوشتن کد تمیز پایتون است. چند قانون مهم:

• تورفتگی: ۴ فاصله
• طول خط: حداکثر ۷۹ کاراکتر
• نام متغیر: snake_case (مثل user_name)
• نام کلاس: PascalCase (مثل MyClass)
• فاصله دور عملگرها: x = 5 نه x=5
• خط خالی بین توابع و کلاس‌ها

خلاصه