عبارت‌های باقاعده (RegExp)

RegExp چیست؟

عبارت باقاعده (Regular Expression) زبانی برای توصیف الگوی متن است — جست‌وجو، تطبیق و دستکاری رشته:

// دو روش ساخت:
const re1 = /hello/gi;               // Literal — ساده‌تر
const re2 = new RegExp("hello", "gi"); // Constructor — برای الگوی پویا

const text = "Hello World, hello JS!";
console.log(text.match(re1)); // ["Hello", "hello"]

Flagها — پرچم‌ها

Flag	نام	کار
g	global	همه تطبیق‌ها (نه فقط اولی)
i	ignoreCase	بی‌توجه به بزرگی/کوچکی
m	multiline	^ و $ برای هر خط
s	dotAll	. شامل newline می‌شود
u	unicode	پشتیبانی کامل یونیکد
y	sticky	تطبیق از موقعیت دقیق

console.log("JS js Js".match(/js/gi));  // ["JS", "js", "Js"]
console.log("a\nb".match(/^b/m));      // تطبیق — با m

Character Class — کلاس کاراکترها

const text = "Phone: 0912-345-6789, Code: ABC-123";

// \d رقم — \D غیر رقم:
console.log(text.match(/\d+/g));   // ["0912", "345", "6789"]

// \w حرف/رقم/_ — \W برعکس:
console.log("a1_!".match(/\w/g));  // ["a", "1", "_"]

// \s فاصله — \S غیر فاصله:
console.log("a b\tc".match(/\s/g)); // [" ", "\t"]

// مجموعه دلخواه [abc] — هر کدام:
console.log("cat bat hat".match(/[cb]at/g)); // ["cat", "bat"]

// بازه [a-z] و [0-9]:
console.log("a1B2c3".match(/[a-c0-3]/g)); // ["a", "1", "c", "3"]

// نفی [^abc] — هر چیزی جز:
console.log("cat dog".match(/[^a ]/g)); // ["c", "t", "d", "o", "g"]

Quantifier — کمیت‌سنج‌ها

// + یک یا بیشتر، * صفر یا بیشتر، ? اختیاری:
console.log("color colour".match(/colou?r/g)); // ["color", "colour"]

// {n} دقیقاً n بار:
console.log("aa aaa aaaa".match(/a{3}/g)); // ["aaa", "aaa"]

// {n,} حداقل n، {n,m} بین n و m:
console.log("1 22 333 4444".match(/\d{2,3}/g)); // ["22", "333", "444"]

// حریص در برابر تنبل (greedy vs lazy):
const html = "<tag>اول</tag> <tag>دوم</tag>";
console.log(html.match(/<tag>.*<\/tag>/));      // کل متن — حریص!
console.log(html.match(/<tag>.*?<\/tag>/));     // فقط اولی — تنبل

Group — گروه‌بندی

// گروه (...) — چند الگو را یکجا:
console.log("abcabc".match(/(abc)+/)); // "abcabc"

// Capturing Group — گرفتن بخش‌ها:
const dateStr = "2025-01-15";
const match = dateStr.match(/(\d{4})-(\d{2})-(\d{2})/);
console.log(match[1]); // 2025 — سال
console.log(match[2]); // 01 — ماه
console.log(match[3]); // 15 — روز

// Named Group — نام‌دار (م readable):
const named = dateStr.match(/(?<year>\d{4})-(?<month>\d{2})-(?<day>\d{2})/);
console.log(named.groups.year);  // 2025
console.log(named.groups.month); // 01

Non-Capturing و Backreference

// (?:...) — گروه بدون ذخیره:
console.log("2025-01-15".match(/(?:\d{4})-(\d{2})-(\d{2})/).length); // 3 کل+۲ گروه

// \1 — ارجاع به گروه قبلی:
console.log("abab cdcd xy".match(/(\w\w)\1/g)); // ["abab", "cdcd"] — تکراری‌ها!

Lookahead — پیش‌نگری

شرط بعد از موقعیت فعلی بدون مصرف کاراکتر:

// (?=...) — مثبت: باید باشد:
console.log("a1b2c3".match(/\d(?=[a-z])/g)); // ["1", "2"] — رقم قبل از حرف

// (?!...) — منفی: نباشد:
console.log("100 200 3000".match(/\d{3}(?! )/g)); // ["300"] — ۳رقمی که بعدش فاصله نیست
console.log("free free2".match(/free(?!2)/g));    // ["free"] — اولی

Lookbehind — پس‌نگری

شرط قبل از موقعیت فعلی:

// (?<=...) — مثبت:
console.log("$100 €200".match(/(?<=$)\d+/g)); // ["100"] — بعد از $

// (?<!...) — منفی:
console.log("a1 b2 c3".match(/(?<![ab])\d/g)); // ["3"] — رقم که قبلش a یا b نیست

Anchor — لنگرها

// ^ شروع رشته:
console.log(/^Hello/.test("Hello World")); // true
console.log(/^World/.test("Hello World")); // false

// $ پایان رشته:
console.log(/World$/.test("Hello World")); // true

// \b مرز کلمه:
console.log("cat catalog".match(/\bcat\b/g)); // ["cat"] — فقط کلمه کامل

// اعتبارسنجی کامل رشته:
const isValid = /^\d{11}$/.test("09123456789");
console.log(isValid); // true — دقیقاً ۱۱ رقم

متدهای رشته با RegExp

const text = "ساعت 10 و 20 دقیقه است";

// test — آیا تطبیق دارد:
console.log(/\d+/.test(text)); // true

// exec — اولین تطبیق با جزئیات:
console.log(/\d+/.exec(text)); // ["10", index: 6, ...]

// match — همه یا اولی:
console.log(text.match(/\d+/g)); // ["10", "20"]

// matchAll — همه با گروه‌ها (iterator):
for (const m of text.matchAll(/(\d+)/g)) {
    console.log(m[1]); // 10، 20
}

// search — ایندکس اولین:
console.log(text.search(/\d+/)); // 6

// replace — جایگزینی:
console.log(text.replace(/\d+/g, "X")); // ساعت X و X دقیقه است

// replace با callback:
console.log("10 20 30".replace(/\d+/g, d => d * 2)); // 20 40 60

// split با الگو:
console.log("a1b2c3".split(/\d/)); // ["a", "b", "c"]

ویژگی‌های شیء RegExp

const re = /(\d{2})\/(\d{2})/g;

console.log(re.source);   // "(\d{2})/(\d{2})" — بدون اسلش
console.log(re.flags);    // "g"
console.log(re.global);   // true
console.log(re.ignoreCase); // false
console.log(re.lastIndex);  // 0 — موقعیت فعلی (با g)

// lastIndex در عمل:
const re2 = /a/g;
const str = "aba";
console.log(re2.test(str)); // true — lastIndex: 1
console.log(re2.test(str)); // true — lastIndex: 3
console.log(re2.test(str)); // false — از 3 به بعد نیست

اعتبارسنجی‌های کاربردی

const validators = {
    // موبایل ایران:
    phone: /^09\d{9}$/,
    // ایمیل (ساده):
    email: /^[^\s@]+@[^\s@]+\.[^\s@]+$/,
    // کد ملی (۱۰ رقم):
    nationalId: /^\d{10}$/,
    // رمز: حداقل ۸، حرف+رقم:
    password: /^(?=.*[a-zA-Z])(?=.*\d).{8,}$/,
    // URL:
    url: /^https?:\/\/[^\s]+$/,
    // فقط حروف فارسی:
    persian: /^[\u0600-\u06FF\s]+$/
};

console.log(validators.phone.test("09123456789"));  // true
console.log(validators.email.test("test@site.com")); // true
console.log(validators.password.test("abc12345"));   // true
console.log(validators.persian.test("سلام دنیا"));    // true

جمع‌بندی

الگو	معنی
\d \w \s	رقم، حرف، فاصله
+ * ?	۱+، ۰+، ۰ یا ۱
(...)	گروه Capturing
(?<name>...)	گروه نام‌دار
(?=...) (?!...)	Lookahead مثبت/منفی
^ $ \b	شروع، پایان، مرز کلمه