عملگرها و عبارت‌ها

عملگر چیست؟

عملگر (Operator) نمادی است که روی یک یا چند عملوند (Operand) عملیاتی انجام می‌دهد و نتیجه‌ای تولید می‌کند. جاوا اسکریپت عملگرهای متنوعی دارد که به دسته‌های زیر تقسیم می‌شوند.

عملگرهای حسابی (Arithmetic)

برای انجام عملیات ریاضی استفاده می‌شوند:

عملگر	نام	مثال	نتیجه
+	جمع	5 + 3	8
-	تفریق	5 - 3	2
*	ضرب	5 * 3	15
/	تقسیم	5 / 2	2.5
%	باقیمانده	5 % 2	1
**	توان	2 ** 3	8
++	افزایش	x++	x را یک زیاد می‌کند
--	کاهش	x--	x را یک کم می‌کند

تفاوت ++x و x++

let x = 5;
console.log(x++); // 5 (اول مقدار، بعد افزایش)
console.log(x);   // 6

let y = 5;
console.log(++y); // 6 (اول افزایش، بعد مقدار)

عملگرهای انتساب (Assignment)

برای اختصاص مقدار به متغیر:

عملگر	مثال	معادل
=	x = 5	—
+=	x += 3	x = x + 3
-=	x -= 3	x = x - 3
*=	x *= 3	x = x * 3
/=	x /= 3	x = x / 3
%=	x %= 3	x = x % 3
**=	x **= 3	x = x ** 3

عملگرهای مقایسه‌ای (Comparison)

دو مقدار را مقایسه کرده و true یا false برمی‌گردانند:

عملگر	نام	مثال	نتیجه
==	مساوی (با تبدیل نوع)	5 == "5"	true
===	مساوی سخت‌گیرانه	5 === "5"	false
!=	نامساوی	5 != "5"	false
!==	نامساوی سخت‌گیرانه	5 !== "5"	true
>	بزرگتر	5 > 3	true
<	کوچکتر	5 < 3	false
>=	بزرگتر مساوی	5 >= 5	true
<=	کوچکتر مساوی	5 <= 3	false

عملگرهای منطقی (Logical)

با مقادیر بولی کار می‌کنند:

عملگر	نام	مثال	نتیجه
&&	AND	true && false	false
||	OR	true || false	true
!	NOT	!true	false

ارزیابی کوتاه‌مدار (Short-Circuit)

عملگرهای منطقی تا وقتی به نتیجه برسند ادامه می‌دهند و مقدار آخرین عملوند ارزیابی‌شده را برمی‌گردانند:

// AND: اگر اولی falsy باشد همان برگردانده می‌شود
console.log(0 && "سلام"); // 0
console.log("اول" && "دوم"); // "دوم"

// OR: اگر اولی truthy باشد همان برگردانده می‌شود
console.log("اول" || "دوم"); // "اول"
console.log(null || "پیش‌فرض"); // "پیش‌فرض"

عملگرهای بیتی (Bitwise)

روی بیت‌های باینری اعداد کار می‌کنند:

عملگر	نام	مثال (باینری)
&	AND	5 & 3 = 1 (0101 & 0011 = 0001)
|	OR	5 | 3 = 7 (0101 | 0011 = 0111)
^	XOR	5 ^ 3 = 6 (0101 ^ 0011 = 0110)
~	NOT	~5 = -6
<<	شیفت چپ	5 << 1 = 10
>>	شیفت راست	5 >> 1 = 2</td></tr> <tr><td><code>>>>	شیفت راست بدون علامت	-5 >>> 1 = 2147483645

عملگر شرطی (Ternary)

تنها عملگر با سه عملوند — نسخه فشرده if/else:

const age = 20;
const status = age >= 18 ? "بزرگسال" : "کودک";
console.log(status); // "بزرگسال"

عملگر تهی (Nullish Coalescing — ??)

از ES2020 اضافه شد. فقط وقتی مقدار null یا undefined باشد مقدار پیش‌فرض برمی‌گرداند:

const name = null ?? "مهمان";       // "مهمان"
const count = 0 ?? 10;              // 0 (چون 0 تهی نیست!)
const text = "" ?? "پیش‌فرض";       // "" (رشته خالی تهی نیست!)

تفاوت با ||: عملگر || تمام مقادیر falsy را رد می‌کند اما ?? فقط null و undefined:

0 || 10;  // 10 (0 falsy است)
0 ?? 10;  // 0 (0 تهی نیست)
"" || "متن"; // "متن"
"" ?? "متن"; // ""

زنجیره اختیاری (Optional Chaining — ?.)

از ES2020 — دسترسی امن به ویژگی‌های تو در تو بدون خطا:

const user = { profile: { name: "علی" } };

// روش قدیمی:
const city = user && user.profile && user.profile.city;
// اگر هر کدام undefined باشد خطا می‌دهد

// با Optional Chaining:
const city2 = user?.profile?.city;     // undefined (بدون خطا)
const zip = user?.address?.zip;        // undefined

// با فراخوانی تابع:
user.sayHi?.(); // اگر وجود نداشته باشد خطا نمی‌دهد

عملگرهای یکانی (Unary)

عملگرهایی که فقط یک عملوند دارند:

+x    // تبدیل به عدد
-x    // منفی کردن
!x    // نقیض بولی
typeof x // نوع داده
++x / x++ // افزایش
--x / x-- // کاهش

تقدم عملگرها (Operator Precedence)

وقتی چند عملگر در یک عبارت باشند، جاوا اسکریپت بر اساس تقدم آن‌ها را اجرا می‌کند:

let result = 2 + 3 * 4;   // 14 (اول ضرب)
let result2 = (2 + 3) * 4; // 20 (پرانتز تقدم دارد)

تقدم از بالا به پایین:

1. () — پرانتز
2. ++ -- ! — یکانی
3. ** — توان
4. * / % — ضرب و تقسیم
5. + - — جمع و تفریق
6. < > <= >= — مقایسه
7. == != === !== — تساوی
8. && — AND
9. || — OR
10. ?? — Nullish
11. = += -= — انتساب (کمترین تقدم)

جمع‌بندی

• عملگرهای حسابی برای ریاضیات، مقایسه‌ای برای شرط‌ها
• همیشه از === به جای == استفاده کنید
• ?? فقط برای null/undefined و || برای falsy
• ?. دسترسی امن به ویژگی‌های تو در تو
• پرانتز تقدم را تغییر می‌دهد — برای خوانایی استفاده کنید