اشیا (Objects)

آشنایی با Object

شیء (Object) مهم‌ترین ساختار داده‌ای جاوا اسکریپت است. یک شیء مجموعه‌ای از ویژگی‌ها (Properties) است که هر کدام یک کلید (نام) و یک مقدار دارند. تقریباً همه چیز در جاوا اسکریپت — آرایه‌ها، توابع، تاریخ‌ها — از نوع شیء است.

const person = {
    name: "علی",
    age: 25,
};

console.log(typeof person); // "object"
console.log(person.name);   // "علی"

ایجاد اشیا

سه روش رایج برای ساخت شیء:

// 1. Object Literal (رایج‌ترین روش):
const student = {
    firstName: "سارا",
    lastName: "احمدی",
    grade: 12,
};

// 2. سازنده Object:
const car = new Object();
car.brand = "پراید";
car.year = 1402;

// 3. Object.create — با یک نمونه‌اولیه مشخص:
const animal = Object.create(null); // بدون نمونه‌اولیه
animal.name = "شیر";

const base = { greet() { return "سلام"; } };
const cat = Object.create(base);   // cat از base ارث می‌برد
cat.name = "گربه";
console.log(cat.greet()); // "سلام"

ویژگی‌های اشیا

کلید ویژگی همیشه رشته (یا Symbol) است و مقدار می‌تواند هر نوعی باشد — حتی تابع:

const user = {
    "user name": "رضا",     // کلید با فاصله — نیازمند کوتیشن
    age: 30,
    "سطح": "حرفه‌ای",         // کلید فارسی هم مجاز است
};

console.log(user["user name"]); // "رضا"
console.log(user["سطح"]);       // "حرفه‌ای"

// کلید محاسبه‌شده (Computed):
const key = "city";
const obj = { [key]: "تهران" };
console.log(obj.city); // "تهران"

متدهای اشیا

وقتی مقدار یک ویژگی تابع باشد، به آن متد می‌گویند:

const calculator = {
    x: 0,
    y: 0,
    // متد کامل:
    sum: function (a, b) {
        return a + b;
    },
    // روش کوتاه (Method Shorthand):
    multiply(a, b) {
        return a * b;
    },
    // Arrow Function به‌عنوان متد (this ندارد — با احتیاط):
    power: (a, b) => a ** b,
};

console.log(calculator.sum(3, 4));      // 7
console.log(calculator.multiply(3, 4)); // 12
console.log(calculator.power(2, 8));    // 256

دسترسی به ویژگی‌ها

دو روش برای خواندن ویژگی‌ها وجود دارد — نقطه و براکت:

const book = { title: "شازده کوچولو", pages: 120 };

// 1. نماد نقطه (Dot Notation):
console.log(book.title); // "شازده کوچولو"

// 2. نماد براکت (Bracket Notation):
console.log(book["pages"]); // 120

// براکت برای کلیدهای پویا لازم است:
const prop = "title";
console.log(book[prop]); // "شازده کوچولو"
// console.log(book.prop); // undefined — غلط!

افزودن و حذف ویژگی‌ها

اشیا در جاوا اسکریپت پویا هستند و می‌توان هر لحظه ویژگی جدید اضافه یا حذف کرد:

const product = { name: "لپ‌تاپ" };

// افزودن:
product.price = 45000000;
product["in-stock"] = true;

// حذف با delete:
delete product["in-stock"];
console.log(product); // { name: "لپ‌تاپ", price: 45000000 }

// بررسی وجود ویژگی:
console.log("price" in product);          // true
console.log(product.hasOwnProperty("name")); // true

// نام‌وجودبودن با مقدار undefined فرق دارد:
product.color = undefined;
console.log("color" in product); // true — ویژگی هست ولی undefined است

Getters و Setters

با get و set می‌توانید ویژگی‌هایی بسازید که هنگام خواندن یا نوشتن، کد اجرا می‌کنند — مثل دروازه‌بان:

const account = {
    _balance: 0, // قراردادی — خصوصی است

    get balance() {
        return this._balance + " تومان";
    },
    set balance(value) {
        if (value < 0) {
            console.log("مقدار نامعتبر!");
            return;
        }
        this._balance = value;
    },
};

account.balance = 500000;        // Setter اجرا می‌شود
console.log(account.balance);    // "500000 تومان" — Getter اجرا می‌شود
account.balance = -100;          // "مقدار نامعتبر!"

Object Destructuring

تخریب ساختار یعنی استخراج ویژگی‌های شیء مستقیم در متغیرها:

const movie = {
    title: "گرگ وال_street",
    director: "مارتین اسکورسیزی",
    year: 2013,
    country: "آمریکا",
};

// استخراج پایه:
const { title, director } = movie;
console.log(title);     // "گرگ وال_street"
console.log(director);  // "مارتین اسکورسیزی"

// مقدار پیش‌فرض:
const { year, genre = "درام" } = movie;
console.log(genre); // "درام"

// تغییر نام متغیر:
const { title: movieTitle } = movie;
console.log(movieTitle); // "شغل"

// تودرتو:
const { address: { city } = {} } = { address: { city: "تهران" } };
console.log(city); // "تهران"

Object Spread

عملگر سه‌نقطه (...) ویژگی‌های یک شیء را «باز می‌کند» و در شیء جدید می‌ریزد:

const defaults = { theme: "light", lang: "fa", fontSize: 14 };
const userPrefs = { theme: "dark", fontSize: 16 };

// ادغام — کلیدهای بعدی، قبلی‌ها را بازنویسی می‌کنند:
const settings = { ...defaults, ...userPrefs };
console.log(settings);
// { theme: "dark", lang: "fa", fontSize: 16 }

// کپی سطحی (Shallow Copy):
const copy = { ...defaults };

// افزودن/بازنویسی در حین کپی:
const updated = { ...defaults, fontSize: 18 };
console.log(updated.fontSize); // 18

Object.keys و values و entries

این سه متد برای پیمایش اشیا بسیار کاربردی هستند:

const scores = { math: 18, physics: 17, chemistry: 19 };

// کلیدها به‌صورت آرایه:
console.log(Object.keys(scores));   // ["math", "physics", "chemistry"]

// مقادیر به‌صورت آرایه:
console.log(Object.values(scores)); // [18, 17, 19]

// جفت‌های [کلید, مقدار]:
console.log(Object.entries(scores));
// [["math", 18], ["physics", 17], ["chemistry", 19]]

// پیمایش امن با for...of:
for (const [subject, score] of Object.entries(scores)) {
    console.log(subject + ": " + score);
}
// math: 18, physics: 17, chemistry: 19

Object.assign

این متد چند شیء را در شیء مقصد ادغام می‌کند و شیء مقصد را برمی‌گرداند:

const target = { a: 1, b: 2 };
const source1 = { b: 3, c: 4 };
const source2 = { c: 5 };

// همه منابع در target ادغام می‌شوند (بعدی‌ها غالب‌اند):
Object.assign(target, source1, source2);
console.log(target); // { a: 1, b: 3, c: 5 }

// ساخت شیء جدید با assign:
const merged = Object.assign({}, source1, source2);
console.log(merged); // { b: 3, c: 4, c: 5 } → { b: 3, c: 5 }

Object.freeze و Object.seal

برای محافظت از اشیا در برابر تغییر:

// freeze — کاملاً غیرقابل تغییر:
const frozen = Object.freeze({ x: 1 });
frozen.x = 99;        // بی‌اثر (در Strict Mode خطا)
console.log(frozen.x); // 1

// seal — مقدارها قابل تغییر ولی افزودن/حذف ممنوع:
const sealed = Object.seal({ x: 1, y: 2 });
sealed.x = 50;         // ✅ مجاز
sealed.z = 3;          // ❌ بی‌اثر
delete sealed.y;       // ❌ بی‌اثر
console.log(sealed);   // { x: 50, y: 2 }

// تشخیص وضعیت:
console.log(Object.isFrozen(frozen)); // true
console.log(Object.isSealed(sealed));  // true

Object.create

این متد شیء جدیدی با نمونه‌اولیه (Prototype) مشخص می‌سازد — پایه وراثت prototype-based:

const vehicle = {
    init(wheels, speed) {
        this.wheels = wheels;
        this.speed = speed;
        return this;
    },
    describe() {
        return this.wheels + " چرخ، سرعت " + this.speed;
    },
};

// bike از vehicle ارث می‌برد:
const bike = Object.create(vehicle).init(2, 30);
console.log(bike.describe()); // "2 چرخ، سرعت 30"
console.log(Object.getPrototypeOf(bike) === vehicle); // true

Property Descriptor (توصیف‌گر ویژگی)

هر ویژگی یک توصیف‌گر پنهان دارد که رفتارش را کنترل می‌کند:

const obj = {};
Object.defineProperty(obj, "name", {
    value: "علی",
    writable: false,   // قابل نوشتن نیست
    enumerable: true,  // در حلقه‌ها دیده می‌شود
    configurable: false, // قابل حذف/تنظیم مجدد نیست
});

console.log(obj.name); // "علی"
obj.name = "رضا";      // بی‌اثر!
console.log(obj.name); // "علی"

// دیدن توصیف‌گر:
console.log(Object.getOwnPropertyDescriptor(obj, "name"));
// {
//   "value": "Ali",
//   "writable": false,
//   "enumerable": true,
//   "configurable": false
// }

// همه توصیف‌گرها:
console.log(Object.getOwnPropertyDescriptors(obj));

مالکیت ویژگی‌ها

تفکیک ویژگی‌های خود شیء از ویژگی‌های نمونه‌اولیه:

function Person(name) {
    this.name = name;
}
Person.prototype.greet = function () {
    return "سلام " + this.name;
};

const p = new Person("مریم");

// ویژگی‌های خودِ شیء:
console.log(Object.getOwnPropertyNames(p)); // ["name"]

// کل کلیدها (شامل نمونه‌اولیه):
console.log(Object.keys(p)); // ["name"] — فقط enumerable ها

// بررسی مالکیت:
console.log(p.hasOwnProperty("name"));  // true — خودش
console.log(p.hasOwnProperty("greet")); // false — از prototype

// ES2022 — بررسی امن حتی برای ویژگی‌های خاص:
console.log(Object.hasOwn(p, "name")); // true

جمع‌بندی

اشیا قلب جاوا اسکریپت هستند. در این مبحث با ایجاد اشیا (Literal، سازنده و Object.create)، دسترسی نقطه/براکتی، افزودن و حذف، Getters/Setters، Destructuring و Spread، متدهای کلیدی Object و مفاهیم پیشرفته مثل Descriptor و مالکیت ویژگی آشنا شدید. در مباحث بعدی سراغ توابع و سپس وراثت prototype-based می‌رویم.