آشنایی با جاوا اسکریپت

جاوا اسکریپت چیست؟

جاوا اسکریپت (JavaScript) یک زبان برنامه‌نویسی سطح بالا، پویا و مفسری است که در سال ۱۹۹۵ توسط برندن آیک (Brendan Eich) در شرکت Netscape ساخته شد. این زبان ابتدا با نام Mocha و سپس LiveScript شناخته می‌شد و نهایتاً به JavaScript تغییر نام یافت.

جاوا اسکریپت یکی از سه ستون اصلی توسعه وب است:

فناوری	نقش	تشبیه
HTML	ساختار و محتوا	اسکلت بدن
CSS	ظاهر و استایل	پوست و لباس
JavaScript	رفتار و تعامل	عضله و مغز

کاربردهای جاوا اسکریپت

جاوا اسکریپت دیگر فقط یک زبان مرورگری نیست. امروزه در حوزه‌های مختلفی استفاده می‌شود:

• توسعه وب (فرانت‌اند): ساخت رابط‌های کاربری تعاملی و پویا
• توسعه وب (بک‌اند): ساخت سرورها و APIها با Node.js
• اپلیکیشن موبایل: ساخت اپ‌های اندروید و iOS با React Native
• اپلیکیشن دسکتاپ: ساخت برنامه‌های ویندوز، مک و لینوکس با Electron
• بازی‌سازی: ساخت بازی‌های دوبعدی و سه‌بعدی با Canvas و WebGL
• هوش مصنوعی و یادگیری ماشین: با TensorFlow.js
• اینترنت اشیا (IoT): کنترل سنسورها و دستگاه‌های هوشمند

جاوا اسکریپت در مرورگر

محیط اصلی اجرای جاوا اسکریپت، مرورگر است. مرورگرها دارای یک موتور جاوا اسکریپت هستند که کد شما را اجرا می‌کنند:

مرورگر	موتور جاوا اسکریپت
Chrome / Edge	V8
Firefox	SpiderMonkey
Safari	JavaScriptCore (Nitro)

در مرورگر، جاوا اسکریپت به آبجکت window و اجزای آن مانند document، console، fetch و... دسترسی دارد و می‌تواند با صفحه تعامل داشته باشد.

جاوا اسکریپت خارج از مرورگر — Node.js

در سال ۲۰۰۹، Node.js معرفی شد که به جاوا اسکریپت اجازه می‌دهد خارج از مرورگر و روی سرور اجرا شود. Node.js از موتور V8 کروم استفاده می‌کند و به جاوا اسکریپت دسترسی به سیستم فایل، شبکه، پایگاه داده و... می‌دهد.

جاوا اسکریپت چگونه اجرا می‌شود؟

جاوا اسکریپت یک زبان مفسری (Interpreted) است — یعنی نیازی به کامپایل جداگانه ندارد و کد شما مستقیماً توسط موتور اجرا می‌شود. البته موتورهای مدرن مانند V8 از تکنیک JIT Compilation (کامپایل در لحظه) استفاده می‌کنند که سرعت اجرا را به‌شدت بالا می‌برد.

ترتیب اجرای کد جاوا اسکریپت از بالا به پایین و خط به خط است.

ECMAScript چیست؟

ECMAScript (به‌اختصار ES) استاندارد رسمی جاوا اسکریپت است که توسط Ecma International تعریف می‌شود. جاوا اسکریپت در واقع «پیاده‌سازی» این استاندارد است.

نسخه‌های مهم:

• ES5 (2009): پایه‌ی جاوا اسکریپت کلاسیک
• ES6 / ES2015: انقلابی‌ترین نسخه — let، const، arrow function، class، module، promise و...
• ES2016 به بعد: هر سال نسخه جدیدی با قابلیت‌های بیشتر منتشر می‌شود

نصب و راه‌اندازی

برای شروع کار با جاوا اسکریپت فقط به یک مرورگر نیاز دارید!

راه‌های اجرای کد جاوا اسکریپت:

1. کنسول مرورگر: کلید F12 را بزنید و به تب Console بروید
2. فایل HTML: با تگ <script> کد را به صفحه اضافه کنید
3. Node.js: کد را در فایلی با پسوند js. ذخیره و با دستور node file.js اجرا کنید

اجرای اولین کد

بیایید اولین کد خود را بنویسیم:

کنسول مرورگر (console)

تابع console.log() پرکاربردترین ابزار جاوا اسکریپت برای نمایش خروجی و اشکال‌زدایی است:

• console.log() — نمایش پیام عمومی
• console.error() — نمایش خطا (قرمز)
• console.warn() — نمایش هشدار (زرد)
• console.table() — نمایش داده‌ها به‌صورت جدول

حالت سخت‌گیرانه (Strict Mode)

Strict Mode حالتی است که از ES5 اضافه شد و کد شما را «سخت‌گیرانه‌تر» اجرا می‌کند — خطاهایی که در حالت عادی نادیده گرفته می‌شوند، در این حالت خطا ایجاد می‌کنند:

• استفاده از متغیر تعریف‌نشده خطا می‌دهد
• حذف متغیر یا تابع خطا می‌دهد
• پارامترهای تکراری در تابع خطا می‌دهند

برای فعال‌سازی، عبارت "use strict"; را در ابتدای اسکریپت یا تابع قرار دهید.

جمع‌بندی

• جاوا اسکریپت زبان برنامه‌نویسی وب است و رفتار صفحات را کنترل می‌کند
• هم در مرورگر (فرانت‌اند) و هم در سرور (Node.js) اجرا می‌شود
• ECMAScript استاندارد رسمی آن است
• برای شروع فقط به یک مرورگر نیاز دارید